Một số ví dụ điển hình
Tối 10/4, TAND TP.HCM đã tuyên phạt bà Nguyễn Thị Như Loan (cựu Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Quốc Cường Gia Lai) 18 tháng tù, cho hưởng án treo về tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”.
Theo HĐXX, bà Loan đã chủ động nộp lại số tiền hưởng lợi cực lớn. Đây là tình tiết giảm nhẹ quan trọng nhất. Tòa ghi nhận bà Loan và các bị cáo đã nộp tổng cộng 407 tỷ đồng và 50.000 USD.
Riêng cá nhân bà Loan đã chủ động nộp lại toàn bộ số tiền bị xác định là hưởng lợi bất chính. HĐXX khẳng định hậu quả vụ án đến nay đã được khắc phục hoàn toàn, đây là căn cứ để xem xét giảm nhẹ tối đa trách nhiệm.
Cũng theo HĐXX, áp dụng Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị, ưu tiên việc khắc phục hậu quả kinh tế khi xem xét trách nhiệm hình sự. Việc ưu tiên xử lý dân sự trước để thu hồi tài sản cho Nhà nước là tinh thần nhân văn được áp dụng trong vụ án này, giúp bị cáo có cơ hội hưởng án treo nếu đã hoàn tất nghĩa vụ tài chính.
Đồng thời, HĐXX cho biết còn xét đến các yếu tố khác như đóng góp xã hội và vai trò thứ yếu của bà Loan, nhân thân tốt, phạm tội lần đầu với vai trò đồng phạm giúp sức, không phải người khởi xướng hay cầm đầu.
Ngoài ra, Công ty Quốc Cường Gia Lai do bà điều hành được ghi nhận có nhiều đóng góp cho ngân sách, tạo việc làm và tích cực tham gia các hoạt động an sinh xã hội.
Vụ án của bà Như Loan thu hút nhiều sự quan tâm không chỉ bởi số tiền khắc phục hậu quả lớn mà còn ở các tình tiết giảm nhẹ được HĐXX xem xét. Trong lịch sử tố tụng Việt Nam, có một số vụ án kinh tế, chức vụ tương tự mà các bị cáo đã được giảm án đáng kể nhờ vào việc nộp lại tài sản, thành khẩn khai báo hoặc có đóng góp lớn cho xã hội.
Điển hình có thể thấy, vụ án Nguyễn Bắc Son (Cựu Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông trước đây). Đây là ví dụ điển hình nhất về việc "nộp tiền thoát án tử". Mức án sơ thẩm đề nghị: Tử hình về tội “Nhận hối lộ” trong vụ mua cổ phần AVG. Tuy nhiên, trước khi tòa tuyên án, gia đình ông Son đã nộp lại toàn bộ số tiền thụ hưởng bất chính là 3 triệu USD (khoảng 66 tỷ đồng lúc bấy giờ).
Kết quả HĐXX đã thay đổi quyết định, tuyên mức án chung thân. Đây được xem là mức giảm án nhiều nhất từ khung hình phạt cao nhất xuống mức án tù có thời hạn/chung thân nhờ khắc phục hậu quả.
Tương tự, vụ án Phan Sào Nam (đánh bạc nghìn tỷ qua mạng) được biết đến là trường hợp có quá trình khắc phục hậu quả và cải tạo cực kỳ nhanh chóng.
Mức án ban đầu của ông Nam là 5 năm tù. Tuy nhiên ông Nam đã chủ động nộp lại hơn 1.300 tỷ đồng (chiếm phần lớn số tiền thu lợi bất chính). Ngoài ra, trong quá trình thi hành án, ông Nam có nhiều tình tiết lập công và cải tạo tốt.
Sau đó, ông Nam từng được giảm án và tha tù trước thời hạn (dù sau đó quy trình giảm án này bị tuyên là không đúng quy định và phải quay lại chấp hành tiếp, nhưng thực tế mức án 5 năm cho số tiền vi phạm khổng lồ đã là một sự xem xét giảm nhẹ rất lớn từ đầu).
Tư duy tư pháp mới từ Nghị quyết 68
Trở lại câu chuyện với vụ án bà Như Loan, hiện đang có nhiều ý kiến trái chiều chung quanh bản án này. Trong đó có luồng ý kiến rất đáng chú ý là mức án này cho thấy một tư duy tư pháp mới gắn liền với Nghị quyết 68-NQ/TW.
Thực tế trong nhiều năm, tâm lý phổ biến của xã hội khi nhìn vào các vụ án kinh tế là phải có án tù nghiêm khắc thì mới “đủ răn đe”. Quan niệm ấy không sai, bởi pháp luật cần giữ vai trò trừng trị và phòng ngừa.
Nhưng trong bối cảnh các sai phạm kinh tế ngày càng phức tạp, thiệt hại không chỉ là hành vi mà còn là những dòng tiền khổng lồ bị thất thoát, cách tiếp cận cũ bắt đầu bộc lộ những giới hạn.
Nếu chỉ dừng lại ở việc xử phạt tù mà không thu hồi được tài sản, công lý mới chỉ giải quyết được phần cảm xúc của số đông, còn phần thiệt hại thực tế vẫn nằm đó. Nhà nước mất tiền, xã hội gánh hậu quả, còn doanh nghiệp thì đổ vỡ, kéo theo hàng loạt hệ lụy.
Chính trong bối cảnh đó, Nghị quyết 68-NQ/TW ra đời đã có sự điều chỉnh cần thiết khi ưu tiên khắc phục hậu quả, tăng cường thu hồi tài sản, giảm dần sự phụ thuộc vào hình phạt tù trong những trường hợp phù hợp.
Trường hợp của bà Như Loan là một ví dụ điển hình cho hướng tiếp cận này. Việc bị cáo chủ động nộp lại toàn bộ số tiền hưởng lợi bất chính, góp phần khắc phục hoàn toàn hậu quả vụ án, đã trở thành tình tiết giảm nhẹ quan trọng nhất để tòa án xem xét cho hưởng án treo.
Đây là một cách tiếp cận nhân văn, mở ra một cơ hội thứ hai cho những người từng vấp ngã. Khoan hồng, trong trường hợp này, không phải là sự dễ dãi mà là sự lựa chọn có điều kiện. Người phạm sai lầm phải trả giá bằng tài chính, bằng danh dự, bằng hồ sơ pháp lý… Nhưng họ vẫn được trao cơ hội để sửa sai, để tiếp tục đóng góp cho xã hội.
Một doanh nhân, sau khi đã khắc phục hậu quả, nếu tiếp tục được tham gia hoạt động kinh doanh, có thể duy trì việc làm cho hàng nghìn lao động, giữ ổn định sản xuất và đóng góp trở lại cho ngân sách. Ngược lại, nếu cách ly hoàn toàn khỏi xã hội trong thời gian dài, những giá trị đó có thể bị đứt gãy, tạo ra những tổn thất lan rộng mà không dễ bù đắp.
Tuy nhiên, chính ở điểm này, vấn đề công bằng xã hội cũng cần được đặt ra. Bởi khi việc khắc phục hậu quả trở thành yếu tố then chốt để được xem xét giảm nhẹ, dư luận có quyền đặt câu hỏi, liệu có hay không sự chênh lệch cơ hội giữa người có điều kiện tài chính và người không có khả năng khắc phục?
Một tiểu thương nhỏ, nếu phạm sai lầm và chỉ có thể nộp lại một khoản tiền rất nhỏ so với thiệt hại, liệu có được xem xét tương tự như một doanh nhân có thể nộp hàng trăm tỷ đồng?
Đây có thể nói là ranh giới mong manh giữa nhân văn và đặc quyền. Nếu không được làm rõ bằng các tiêu chí cụ thể và minh bạch, chính sách đúng đắn có thể bị hiểu sai, thậm chí gây ra những phản ứng tiêu cực trong xã hội.
Vì vậy, để tinh thần của Nghị quyết 68 thực sự đi vào đời sống, điều quan trọng không chỉ là áp dụng linh hoạt, mà còn là thiết lập những nguyên tắc rõ ràng. Mức độ khắc phục bao nhiêu được xem là đủ? Vai trò của bị cáo trong vụ án ảnh hưởng như thế nào đến việc xem xét án treo? Những yếu tố như nhân thân, đóng góp xã hội, thái độ hợp tác… cần được lượng hóa ra sao để bảo đảm tính nhất quán?
Khi những câu hỏi đó được trả lời minh bạch, dư luận sẽ không còn nhìn vào con số tiền nộp lại một cách đơn lẻ mà nhìn vào toàn bộ quá trình xử lý vụ án như một hệ thống công bằng và có lý.
Công lý, suy cho cùng không chỉ nằm ở bản án nặng hay nhẹ mà nằm ở khả năng giải quyết hậu quả và ngăn ngừa sai phạm trong tương lai. Khoan hồng, nếu được đặt đúng chỗ, chính là một phần của pháp lý. Nó giúp xã hội không chỉ trừng phạt cái sai, mà còn tạo điều kiện để những doanh nhân có cơ hội sửa sai, giúp cho doanh nghiệp của họ - “mạch máu” nền kinh tế quốc gia - không bị đứt gãy sau mỗi vấp ngã.
×
About Quỳnh Nga
0 nhận xét:
Post a Comment